LE THIET CUONG: A Tribute and Personal Memories of a Wonderful Friend

My name is William (Billy) Hall. I am not an artist but am a medical doctor and scientist from Dublin in Ireland. I first met Cuong quite accidentally on my first visit to Vietnam over 20 years ago. I had gone to Vietnam to see if I could help the country to respond to serious infectious diseases. The infrastructure and financing for this in this was quite poor at the time and I wanted to try and correct this. Unfortunately, I had no money for such a project but over the next 4 – years I was able to get funds from many private individuals and from the Government of Ireland. The project has been really successful and I believe we have contributed to the health of many people living in Vietnam.

Cuong was a great supporter of the project and was always enthusiastic and encouraging me. Indeed, when we opened a small institute in Hanoi, he presented this with two exquisite paintings.

As I said already, I met Cuong for the first time in Hanoi accidently. I was staying in the old Hilton Hotel which was near the Opera House. In the hotel lobby I saw a beautiful painting with rice bowls and chopsticks. This large painting was by Cuong and was for sale from a private gallery. I visited the gallery to find out more about the artist and surprisingly they drove me to Cuong’s own gallery by motorbike. I was surprised by some of the beauty of Cuong’s work and we met the next day.

My first purchase of a piece by Cuong is shown below. This was quite minimalist with old oil lamps and reminiscent of former times in Vietnam. We became immediate friends and since the time I have visited Hanoi 2 or 3 times every year.

During my visits he always invited me to his home in the daytime where we would have long conversations discussing art and literature, and this allowed us to begin and develop a deep and lasting friendship. In the evenings he would also allow me to join him with his many friends where we talk and join each other for a glass of whisky. These were artists, writers, poets’ sculptors, ceramists and individuals involved in so many different fields of the arts. In addition, he often invited to join him and his family for restaurant dinners and on every meeting, he always made me feel so welcome.

It was clear from all these meetings that Cuong firmly believed that all arts are founded in poetry and literature. Cuong’s work throughout his career was associated with his great love for Vietnam, its people, the land, its water, both from the rivers and sea and its mountains combined with his strength and belief in Buddhism.

Cuong was quite unusual in that early in his career he was not at all appreciated by many in the country, and particular those involved in traditional styles of art. However, as many people are aware he has a persistent and dedicated character and eventually overcame all criticisms to become one, if not, the foremost artist in Vietnam who is now also recognized internationally. In doing this he almost singly advocated change in many of the traditional styles and ways that now exist.

Throughout his life he continued to strive for innovation and change without losing the long-standing culture of Vietnam. As part of this Cuong was a great teacher and mentor to new and aspiring artists would come to him for advice and guidance which he gave generously. He also greatly supported new artists by arranging galleries to show their works and arranging exhibitions of their work throughout Vietnam. Overall Cuong knew no boundaries in his own art and joined this with the ideas of many others joining this with both the past and his vision for the future. Examples of this included his involvement in ceramics many of which had poems of Vietnam and also his interest in sculpture using both glass and metal

One of these generated his work on rice and its important in both the origin and history, and the daily lives of the Vietnamese population and the present-day culture of Vietnam. This resulted in an exhibition involving four colleagues from different parts of the art world called “The Grains of Rice” . Over the years our friendship grew greatly and we would always describe ourselves as “Best Friends”

As we are all aware several years ago Cuong developed a serious illness requirin multiple hospitalizations both in Vietnam and several other countries. He responded with tremendous bravery and during this time our friendship became stronger through direct contact in Hanoi but also primarily through e mails and texts. Our friendship remained strong and also grew. Sadly, the last time I saw and spoke with him was when he was extremely ill in hospital in Hanoi. He was surrounded by his loving family and many friends and then returned to his home before passing. I miss Cuong terribly and Vietnam will never feel the same for me without his presence and infectious smile. I think of my Best Friend every day.

In recalling the loss of Cuong I would like to quote a verse from the Irish poet William Butler Yeats. Now Cuong has passed I struggle to find words to properly praise his memory and friendship. However, in view of the very large number of friends, he had in life I have chosen the words of a poem from the Irish poet William Butler Yeats. These are as follows:

“Think where man’s glory begins and ends,
And say my glory was I had such friends.”

LÊ THIẾT CƯƠNG: Tưởng nhớ và những ký ức về một người bạn tuyệt vời

Tôi là William (Billy) Hall. Tôi không phải là một nghệ sĩ, mà là một bác sĩ và nhà khoa học đến từ Dublin, Ireland. Tôi gặp Cương lần đầu một cách rất tình cờ, trong chuyến đi đầu tiên đến Việt Nam cách đây hơn 20 năm. Khi ấy, tôi đến với một mong muốn giản dị nhưng tha thiết: xem liệu mình có thể góp phần giúp Việt Nam đối phó với những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Vào thời điểm đó, cơ sở hạ tầng và nguồn lực còn rất hạn chế. Tôi gần như bắt đầu với hai bàn tay trắng. Nhưng trong những năm sau đó, nhờ sự giúp đỡ của nhiều cá nhân và Chính phủ Ireland, chúng tôi đã gây dựng được nguồn kinh phí cần thiết. Nhìn lại, tôi tin rằng những nỗ lực ấy đã góp phần nhỏ bé nhưng ý nghĩa vào việc cải thiện sức khỏe cho nhiều người dân Việt Nam.

Trong hành trình ấy, Cương luôn ở đó âm thầm nhưng bền bỉ ủng hộ, động viên và tiếp thêm cho tôi niềm tin. Tôi vẫn nhớ khi dự án của chúng tôi khai trương đơn vị nghiên cứu tại Hà Nội, Cương đã dành tặng hai tác phẩm tranh tuyệt đẹp, không chỉ là quà tặng, mà là sự sẻ chia, là tấm lòng chân thành.

Cuộc gặp gỡ đầu tiên của chúng tôi cũng bắt đầu từ một cơ duyên rất đỗi bình thường. Lần đến Hà nội đó, tôi lưu trú ở khách sạn Hilton cũ, gần Nhà hát Lớn Hà Nội. Trong sảnh, tôi nhìn thấy một bức tranh lớn với hình ảnh bát cơm và đôi đũa mộc mạc mà sâu sắc. Tôi bị cuốn hút ngay lập tức. Khi tìm đến phòng tranh để hỏi về tác giả, tôi không ngờ rằng mình lại được chở bằng xe máy đến chính không gian nghệ thuật của Cương. Và rồi, ngày hôm sau, chúng tôi gặp nhau.

Tác phẩm đầu tiên tôi mua của Cương là một bức tranh tối giản với những chiếc đèn dầu cũ – một vẻ đẹp tĩnh lặng, gợi nhớ về những tháng năm xưa của đất Việt. Có lẽ chính từ khoảnh khắc đó, một điều gì đó đã bắt đầu. Chúng tôi nhanh chóng trở thành bạn, rồi trở thành những người bạn thân thiết. Từ đó, năm nào tôi cũng trở lại Hà Nội, hai hoặc ba lần như một thói quen, như một điều không thể thiếu.

Mỗi lần đến, Cương đều đón tôi bằng sự chân thành hiếm có. Ban ngày, chúng tôi ngồi cùng nhau hàng giờ, trò chuyện về nghệ thuật, về văn chương, về những điều tưởng chừng rất xa mà lại rất gần. Những cuộc trò chuyện ấy đã nuôi dưỡng và làm sâu sắc thêm một tình bạn bền lâu. Buổi tối, Cương mời tôi ngồi cùng bạn bè của mình, những nghệ sĩ, nhà văn, nhà thơ, nhà điêu khắc, nghệ nhân… Chúng tôi cùng nhau trò chuyện, cùng nâng ly whisky, cùng chia sẻ những câu chuyện về cuộc sống và sáng tạo. Có những bữa tối ấm cúng với gia đình Cương, nơi tôi luôn cảm nhận được sự gần gũi như ở nhà vậy. Ở bên Cương, tôi chưa bao giờ là một vị khách, tôi là một phần trong thế giới của Cương.

Qua thời gian, tôi hiểu rằng với Cương, nghệ thuật luôn bắt nguồn từ thơ ca và văn học. Tất cả những gì Cương sáng tạo đều gắn với tình yêu sâu nặng dành cho Việt Nam: con người, đất đai, sông nước, biển cả và núi rừng, tất cả hòa quyện cùng niềm tin lặng lẽ mà bền vững vào Phật giáo.

Con đường nghệ thuật của Cương không phải lúc nào cũng dễ dàng. Những năm đầu, Cương không được nhiều người thấu hiểu, đặc biệt là trong bối cảnh các giá trị truyền thống còn rất mạnh mẽ. Nhưng Cương có một phẩm chất hiếm có: sự kiên định. Cương không từ bỏ. Cương đi con đường của mình, lặng lẽ nhưng bền bỉ, cho đến khi thế giới phải nhìn nhận. Cuối cùng, Cương trở thành một trong những nghệ sĩ hàng đầu của Việt Nam, và vượt ra ngoài biên giớiquốc gia, được quốc tế ghi nhận. Không chỉ vậy, Cương còn góp phần mở ra những cách nhìn mới, những lối đi mới cho nghệ thuật đương đại Việt Nam.

Dù luôn đổi mới, Cương chưa bao giờ rời xa cội nguồn văn hóa. Cương vừa sáng tạo, vừa gìn giữ. Cương là một người thầy tận tâm, một người dẫn đường rộng lượng cho các nghệ sĩ trẻ. Cương giúp họ tìm cơ hội, tổ chức triển lãm, kết nối với công chúng. Nghệ thuật của Cương không có ranh giới – nó là sự giao thoa giữa quá khứ và tương lai, giữa cá nhân và cộng đồng. Từ những tác phẩm gốm mang thơ Việt, đến những sáng tạo với kính và kim loại, tất cả đều là những thử nghiệm đầy cảm hứng

Một trong những ý tưởng đặc biệt của Cương là về hạt gạo – biểu tượng giản dị nhưng thiêng liêng của đời sống Việt Nam. Từ đó ra đời triển lãm “Những hạt gạo”, quy tụ nhiều nghệ sĩ từ các lĩnh vực khác nhau. Qua năm tháng, tình bạn của chúng tôi cũng lớn lên như vậy – lặng lẽ mà sâu sắc. Chúng tôi thường gọi nhau là “những người bạn thân nhất”.

Vài năm trước, Cương lâm bệnh nặng và phải nhập viện nhiều lần, cả ở Việt Nam và nước ngoài. Cương đối diện với bệnh tật bằng một nghị lực khiến tôi khâm phục. Trong thời gian ấy, chúng tôi vẫn giữ liên lạc, qua những lần gặp ngắn ngủi ở Hà Nội, qua những email, những tin nhắn. Có lẽ chính những lúc khó khăn ấy, tình bạn của chúng tôi càng trở nên bền chặt hơn.

Lần cuối cùng tôi gặp Cương là trong bệnh viện ở Hà Nội, khi Cương đã rất yếu. Cương được bao quanh bởi gia đình và bạn bè, những người yêu thương Cương nhất. Sau đó, Cương trở về nhà… và ra đi.

Tôi nhớ Cương vô cùng.

Việt Nam, với tôi, sẽ không bao giờ còn như trước khi vắng Cương, thiếu đi nụ cười ấm áp và sự hiện diện đầy sức sống ấy. Mỗi ngày, tôi vẫn nghĩ về người bạn thân nhất của mình.

Khi đối diện với mất mát này, tôi thấy thật khó để tìm ra những lời diễn tả đủ đầy. Vì thế, tôi xin mượn một câu thơ của nhà thơ Ireland, William Butler Yeats để nói thay lòng mình:

“Think where man’s glory begins and ends,
And say my glory was I had such friends.”

(Hãy nghĩ xem vinh quang của một đời người bắt đầu và kết thúc ở đâu,
Và hãy nói rằng vinh quang của tôi là đã có những người bạn như thế.)